Το ταξίδι

Ο Sergio Pitol (1933–2018) γεννήθηκε στην Πουέμπλα του Μεξικού. Σπούδασε νομικά και ακολούθησε διπλωματική καριέρα. Έζησε σε πολλές χώρες και δούλεψε ως μεταφραστής από πολλές γλώσσες (μετέφρασε Τσέχοφ από τα ρωσικά, Γκομπρόβιτς από τα πολωνικά, Κόνραντ και Χένρυ Τζέιμς από τα αγγλικά, και πολλά άλλα). Ως συγγραφέας, κατάφερε όχι μόνο να υπερβεί τις συνηθισμένες φόρμες αλλά και να δημιουργήσει ένα εντελώς ιδιαίτερο, πληθωρικό ύφος γραφής. Έχει τιμηθεί, μεταξύ άλλων, με το Εθνικό Βραβείο Λογοτεχνίας του Μεξικού (1983), το Βραβείο Juan Rulfo (1999), το Βραβείο Cervantes (2005) και το Διεθνές Βραβείο Alfonso Reyes (2015).

Το ταξίδι αποτελεί το δεύτερο μέρος της Τριλογίας της μνήμης. Από το ΔΩΜΑ κυκλοφορεί ήδη Η τέχνη της φυγής (2023), και θα ακολουθήσει Ο μάγος της Βιέννης.

Λίγες φορές έχω ζήσει με τόσο πάθος την όπερα όσο στην Όπερα Δωματίου της Μόσχας, μια πολύ μικρή αίθουσα χαμένη σε μιαν ασήμαντη γειτονιά της πόλης, που δεν είχε καν δικαίωμα να κυκλοφορήσει αφίσες, ούτε να διαφημιστεί στον Τύπο, ούτε να δηλώσει την ύπαρξή της στην πρόσοψη του κτιρίου. Παρ’ όλα αυτά, παρά την επίσημη σιωπή, το ν’ αγοράσεις εισιτήριο για την Όπερα ήταν ένας περίπλοκος άθλος. Τ’ αγόραζες, πολύ δύσκολα, με δύο μήνες αναμονή. Δεν ήταν ένα μέρος απαγορευμένο, ούτε παράνομο· η ύπαρξή του ήταν απλώς ανεκτή. Μπαίνοντας, αισθανόσουν όπως οι πρώτοι χριστιανοί στις κατακόμβες τούς καιρούς των διωγμών. Ήταν ένα ιερό, ένας προστατευμένος τόπος ιεροτελεστιών. Εκεί είδα την όπερα Η πορεία του ασώτου του Ίγκορ Στραβίνσκι. Δεν υπήρχε καμία σωματική απόσταση ανάμεσα στους τραγουδιστές, την ορχήστρα και τους θεατές, οι οποίοι ένιωθαν να συνδέονται στενά από την έλλειψη χώρου και το πάθος της στιγμής. Δε θυμάμαι να ’χω ξαναζήσει ποτέ τόσο έντονη συγκίνηση και τόση ταραχή όσο εκεί μέσα, ούτε τόση ευφορία όσο αυτή που αισθάνθηκα σε μια ντελιριακή παράσταση της Μύτης του Σοστακόβιτς, πάνω στο αφήγημα του Γκόγκολ, στο ίδιο μικρότατο θέατρο. Όλα ήταν εφικτά σε μια κοινωνία τόσο σύνθετη, εξωπραγματική, γκογκολιανή, καφκική και ντοστογιεφσκική όσο η μοσχοβίτικη στα τέλη της θητείας του Μπρέζνιεφ. Οι πολιτολόγοι μετέτρεπαν την κοινωνία σε μια σελίδα χωρίς ανάγλυφα· η θέση τους, κατά κανόνα, ήταν πως κάθε φαινόμενο πρέπει ν’ αναλύεται στατιστικά και ιδεολογικά. Ό,τι έλεγαν για τον Μπρέζνιεφ, για τον Σούσλοφ, τον τρομαχτικό ιδεολόγο τής Κεντρικής Επιτροπής, και για όλη αυτή τη συμμορία των σαράβαλων ήταν αλήθεια, όπως αλήθεια ήταν και το ότι επικρατούσε ποικιλόμορφη λογοκρισία και σημειώνονταν τεράστιες ελλείψεις, αλλά και το ότι υπήρχαν άνθρωποι πρώτης τάξεως, ευφυείς, εκλεπτυσμένοι, ευφάνταστοι, ακόμα και εκθαμβωτικές προσωπικότητες. Α, το θέμα της ψυχής! Της ρωσικής ψυχής! 

Ο Σιοράν σχολίαζε: «Μετά τον πόλεμο, ο Λόρενς Ολίβιε και ο θίασός του ήρθαν στη Μόσχα για να παρουσιάσουν το έργο Ρωμαίος και Ιουλιέτα. Όταν έπεσε η αυλαία, οι Ρώσοι αγκαλιάστηκαν όπως το βράδυ της Ανάστασης. Αυτό είναι να ’χεις ψυχή».