Η ζωή μπροστά

Εγώ μάθαινα πράγματα που δεν τα καταλάβαινα καθόλου, αλλά ο κύριος Χαμίλ μού τά ’χε γράψει με το ίδιο του το χέρι, οπότε δεν πείραζε και πολύ. Μπορώ να σας τα πω, αν θέλετε, πολύ θα χαιρόταν: έλι χαμπ Αλλάχ λα ίμπρι γίρχου σουμπχάν αντ ντάγιεμ λα γιαζούλ... Που σημαίνει πως όποιος αγαπά τον Θεό, δεν πρέπει να επιθυμεί τίποτ’ άλλο... Εγώ επιθυμούσα πολλά, αλλά ο κύριος Χαμίλ μού μάθαινε τη θρησκεία μου επειδή ακόμα κι αν έμενα στη Γαλλία μέχρι θανάτου, όπως ας πούμε ο ίδιος ο κύριος Χαμίλ, έπρεπε να θυμάμαι ότι είχα μια δική μου χώρα κι αυτό είναι καλύτερο απ’ το να μην έχεις καθόλου. Η χώρα μου πρέπει νά ’ταν η Αλγερία ή το Μαρόκο. Ακόμα κι αν δεν ήμουν γραμμένος σε κανένα χαρτί, η Μαντάμ Ροζά ήταν σίγουρη γι’ αυτό, δε με μεγάλωνε ως Άραβα γιατί έτσι γούσταρε. Έλεγε επίσης ότι κατά τη γνώμη της αυτά τα πράγματα δεν είχαν καμία σημασία, όλοι οι άνθρωποι είναι ίσοι όταν είναι χωμένοι στα σκατά, κι αν οι εβραίοι και οι Άραβες χτυπιούνται μεταξύ τους είναι επειδή δεν πρέπει να νομίζουμε πως οι εβραίοι και οι Άραβες διαφέρουν απ’ τους άλλους, η αδελφότητα είναι αυτή που τα κάνει αυτά, εκτός ίσως απ’ τους Γερμανούς όπου είναι ακόμα πιο ισχυρή. Ξέχασα να σας πω ότι η Μαντάμ Ροζά είχε ένα μεγάλο πορτρέτο του κυρίου Χίτλερ κάτω απ’ το κρεβάτι της, κι όταν ήταν δυστυχισμένη και δεν ήξερε πια σε ποιον άγιο να προσευχηθεί, έβγαζε από κάτω το πορτρέτο, το κοίταζε κι αμέσως αισθανόταν καλύτερα, γιατί υπήρχε τουλάχιστον ένα πράγμα για το οποίο δε χρειαζόταν πια ν’ ανησυχεί πολύ. 

Μπορώ να πω ότι η Μαντάμ Ροζά, προς τιμήν της, αν και εβραία, ήταν πολύ καλός άνθρωπος. Δε λέω, μας έδινε να τρώμε ό,τι πιο φτηνό, αφήστε που μου την έσπαγε άσχημα μ’ αυτό το φοβερό πράγμα που λέγεται ραμαζάνι. Όπως καταλαβαίνετε, είκοσι μέρες χωρίς φαΐ ήταν γι’ αυτήν μάννα εξ ουρανού, κι έπρεπε να δείτε τη θριαμβευτική της έκφραση όταν ερχόταν το ραμαζάνι κι απαγορευόταν να φάω το γκεφίλτε φις που μαγείρευε μόνη της. Σεβόταν τα πιστεύω των άλλων, αλλά αρκετές φορές την είχα πιάσει τη σκατόγρια να τρώει ζαμπόν. Όταν της έλεγα ότι δεν επιτρεπόταν να τρώει ζαμπόν, έβαζε τα γέλια κι αυτό ήταν όλο. Δεν μπορούσα να κάνω τίποτα για ν’ αποτρέψω το θρίαμβό της όταν είχαμε ραμαζάνι, κι αναγκαζόμουν να κλέβω πράγματα από μπακάλικα μιας γειτονιάς όπου δεν με ήξεραν για Άραβα.

σελ. 40-41